فرآیند مدیریت پیکربندی (Configuration Management) یکی از مهمترین و کنترلیترین فرآیندها در مدیریت خدمات فناوری اطلاعات (ITSM) بر اساس چارچوب ITIL است. هدف اصلی این فرآیند، شناسایی، ثبت، کنترل، نگهداری، ممیزی و اعتبارسنجی داراییها و اقلام پیکربندی فناوری اطلاعات بهمنظور استفاده مؤثر، بهینه و قابل اطمینان از منابع سازمان میباشد.
این فرآیند با ایجاد یک دید جامع و دقیق از اجزای زیرساخت IT، به سازمان کمک میکند تا تصمیمگیریهای آگاهانهتری داشته باشد، ریسک تغییرات را کاهش دهد و کیفیت ارائه خدمات فناوری اطلاعات را افزایش دهد.
هدف فرآیند مدیریت پیکربندی
هدف این فرآیند، ایجاد و نگهداری یک منبع معتبر و واحد از اطلاعات داراییها و اقلام پیکربندی است تا سایر فرآیندهای ITIL بتوانند به اطلاعات صحیح، بهروز و قابل اعتماد دسترسی داشته باشند.
مهمترین اهداف این فرآیند عبارتاند از:
- افزایش شفافیت در زیرساخت فناوری اطلاعات
- کاهش ریسک تغییرات و رخدادها
- بهبود کیفیت تحلیل مشکلات و علل ریشهای
- پشتیبانی مؤثر از تصمیمگیری مدیریتی
سیستم مدیریت پیکربندی (CMS)
هسته اصلی فرآیند مدیریت پیکربندی، (Configuration Management System – CMS) است. این سیستم محلی متمرکز برای ثبت، ذخیره، بهروزرسانی و نگهداری اطلاعات تمامی اقلام پیکربندی در طول چرخه عمر آنها محسوب میشود.
CMS تضمین میکند که اطلاعات مربوط به داراییها:
- دقیق و قابل اعتماد باشند
- همواره بهروز نگه داشته شوند
- قابل استفاده برای سایر فرآیندهای ITSM باشند
اقلام پیکربندی (Configuration Items – CIs)
هر جزء قابل مدیریت که برای ارائه یک سرویس فناوری اطلاعات مورد استفاده قرار میگیرد، بهعنوان قلم پیکربندی (CI) شناخته میشود. اطلاعات هر CI از زمان ایجاد تا بازنشستگی در این سیستم ثبت و نگهداری میشود.
نمونههایی از اقلام پیکربندی عبارتاند از:
- خدمات فناوری اطلاعات
- تجهیزات سختافزاری (سرورها، تجهیزات شبکه، ایستگاههای کاری)
- نرمافزارها و برنامههای کاربردی
- مستندات فنی و عملیاتی
- منابع انسانی و نقشهای کلیدی
- ساختمانها و فضاهای فیزیکی مانند دیتاسنتر
- دادهها و پایگاههای اطلاعاتی
- تجهیزات و بسترهای انتقال داده
با توجه به جامعیت این اطلاعات، این فرآیند بهعنوان ستون فقرات اطلاعاتی ITSM شناخته میشود.
نقش مدیریت پیکربندی در ITSM
اطلاعات ثبتشده در CMS بهطور مستقیم یا غیرمستقیم توسط تمامی فرآیندهای مدیریت خدمات فناوری اطلاعات مورد استفاده قرار میگیرد. بدون وجود مدیریت پیکربندی دقیق، بسیاری از فرآیندهای ITIL دچار خطا، تأخیر یا تصمیمگیری نادرست خواهند شد.
ارتباط فرآیند مدیریت پیکربندی با سایر فرآیندهای ITIL
ارتباط با مدیریت مشکل (Problem Management)
در فرآیند مدیریت مشکل، اطلاعات اقلام پیکربندی نقش کلیدی در تحلیل علل ریشهای مشکلات ایفا میکنند. ارتباط بین CIs به تحلیلگران کمک میکند تا الگوهای تکرارشونده و نقاط ضعف زیرساخت را شناسایی کنند.
مقاله مرتبط: فرآیند مدیریت مشکل
ارتباط با مدیریت تغییر (Change Management)
مدیریت تغییر از اطلاعات مدیریت پیکربندی برای ارزیابی تأثیر تغییرات پیشنهادی استفاده میکند. پس از اجرای تغییر، نتایج و وضعیت جدید اقلام پیکربندی به CMS بازگردانده میشود تا اطلاعات همواره بهروز باقی بماند.
مقاله مرتبط: فرآیند مدیریت تغییر
ارتباط با مدیریت سطح خدمات (Service Level Management)
در فرآیند مدیریت سطح خدمات، توافقنامههای سطح خدمات (SLA) و اطلاعات مرتبط با سرویسها در پایگاه داده مدیریت پیکربندی نگهداری میشوند. این ارتباط تضمین میکند که پایش SLAها بر اساس وضعیت واقعی زیرساخت انجام شود.
مقاله مرتبط: فرآیند مدیریت درخواست ها
جمعبندی
این فرآیند با فراهمکردن یک پایگاه اطلاعاتی دقیق و قابل اعتماد، زیربنای اصلی اجرای موفق فرآیندهای ITIL مانند مدیریت رویداد، مشکل، تغییر و سطح خدمات است. پیادهسازی صحیح این فرآیند، منجر به افزایش شفافیت، کاهش ریسک، بهبود کیفیت خدمات و ارتقای بلوغ ITSM سازمان خواهد شد.